Starcie form

Trio fortepianowe to jedna z najbardziej wymagających form kameralnych – oczekuje równego balansu, czujnego dialogu i wspólnego pulsu. Ten wieczór pokazuje, jak różnie można te warunki spełniać – i co z tej równowagi można wydobyć.

Trio fortepianowe Emanuela Kani to utwór rzadko grywany, ale w pełni reprezentatywny dla polskiego romantyzmu drugiej połowy XIX wieku. Kania – dziś raczej zapomniany – był postacią rozpoznawalną w swoim czasie: studiował w Lipsku, przyjaźnił się z Moniuszką, prowadził intensywną działalność koncertową i pedagogiczną. Jego trio to muzyka pisana z wyczuciem formy i śpiewnością typową dla epoki. Nie szuka eksperymentu – stawia na liryzm, czytelną strukturę i dobrze prowadzony dialog między instrumentami.

Zupełnie inaczej brzmi Trio fortepianowe Andrzeja Czajkowskiego - jedno z jego najważniejszych dzieł kameralnych. Powstało w latach 1957-1958, krótko po jego sukcesach pianistycznych w Brukseli i Warszawie, ale jeszcze przed pełnym zwrotem ku kompozycji. Słychać w nim dwie siły: przywiązanie do klasycznych proporcji i potrzebę wyjścia poza nie. Trio ma zwartą formę, ale język muzyczny Czajkowskiego jest ostry, miejscami brutalny, a emocjonalne napięcie stale obecne. To utwór trudny do zaszufladkowania – i dlatego warty słuchania.

Zamykające koncert Trio fortepianowe op. 24 Mieczysława Wajnberga to dzieło dojrzałe, napisane w 1945 roku – naznaczone doświadczeniem wojny i ucieczki. Wajnberg nie ilustruje tu wydarzeń – raczej próbuje opowiedzieć, co dzieje się w człowieku po katastrofie. Trio składa się z czterech części, z których każda wnosi inną energię: od marszowych rytmów po zgaszony finał. To muzyka pełna gestów dramatycznych, ale i chwil wyciszenia, gdzie modernistyczna faktura spotyka się z prostym tematem granym niemal szeptem.

Choć wszystkie trzy tria powstały w odstępie prawie stu lat, łączy je jedno: wiara w formę jako sposób myślenia. U Kani – przejrzystą i klasycyzującą, u Czajkowskiego – napiętą i szorstką, u Wajnberga – dramatyczną i wieloplanową. Słuchane razem układają się w opowieść o tym, jak różnie można mówić o tym samym: o relacji trzech instrumentów, które nie chcą grać solo.

Trio fortepianowe op. 24 Wajnberga w wykonaniu Trio Marvin: